بيان اختلاف حكم الجوع وفضيلته واختلاف أحوال الناس فيه (1/2)

Açıklaması: Açlığın hükmünün, faziletinin ve insanların bunun konusundaki halleri hakkındaki anlaşmazlık (1/2)

Biliniz ki bütün işlerde ve ahlak konusunda talep edilen en yüksek hedef, işin orta yoludur. Çünkü işlerin en iyisi ortası, ve işlerin her iki ucu da yergilenmiştir. Biz açlığın faziletleri hakkında getirdiklerimiz, belki de bunun aşırılığında talep edilen bir şey olduğuna işaret ediyor görünebilir. Çok zor da olsa! Ancak Şeriat hikmetinin sırlarından biri şudur: Tabiat uç noktaları talep eden her şey hakkında, içinde fesad varsa, Şeriat onu engelleme konusunda aşırıya kaçmış şekilde gelmiştir. Cahiller için tabiatın talep ettiğine tamamen muhalefet etmenin istendiğine işaret edecek biçimde, ama alimlerin idrak ettiği hedeftir ki, istenen orta yoldur. Çünkü tabiat doyuşun sonunu talep ettiğinde, Şeriat açlığın sonunu överek talep etmelidir. Böylece tabiat çeker, Şeriat engeller, ve birbirlerine karşı çalışarak itidal (denge) hâsıl olur. Nitekim tabiatı tamamen terbiye etmeye gücü yeten kimse nadirdir. Şüphesiz ki hangisi aşırılığa giderse, tabiatına muhalefette abartsa, Şeriat içinde onun yapmış olduğu kötü işi gösteren şeyler vardır. Nitekim Şeriat gece kiyamı ve gündüz orucu öğünceğinde abartmıştır. Ancak Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bazılarının durumundan haberdâr olup da onların daima oruç tutup her gecesi kıyam ettiğini öğrenince bunu yasaklamıştır.

Bunu bildin mi, artık biliniz ki itidalli tabiatla nisbeten en faziletli olan, insan öyle yemesi gerektir ki midede ağırlık hissetmesin, ne açlık acısı hissetsin; bilakis midesini unutsun öyle ki açlık ona hiç tesir etmesin. Çünkü yemenin maksadı hayatı sürdürmek ve ibadetin kuvvetini artırmaktır. Midenin ağırlığı ibadetten alıkoyar; açlığın acısı da kalbi meşgul ederek ibadetten alıkoyar. Maksad şu olmalıdır: Öyle yemek yesin ki yenen şeyden hiçbir etki kalmayıp, meleklere benzemeye başlasın. Çünkü melekler, yemeğin ağırlığından ve açlığın acısından pak ve temizdir. İnsanın en yüksek hedefi de onlara uyma olmakla birlikte, eğer insan şebaattan ve açlıktan kurtuluş bulmaz ise, bu iki uçtan en uzak hal, ortası, yani itidaldi.

İnsan bu karşılıklı uçlardan uzaklaşmayı merkeze dönüş yoluyla istemesinin örneği, bir karınca örneğine benzer. Bir karınca, sıcak ateş üzerine atılmış ve yere serilmiş bir halka içinin ortasına bırakılmış olsun. O halkanın sıcaklığından kaçan karınca, çevresinde halkaya çevrili olup dışına çıkamayacağını görüp, hiç durmaz dışarı kaçmaya çalışır. Sonunda halka içinin en ortasında, yani merkezdeki yere yerleşir. Eğer ölseydi, öldüğü yeri merkezde ölürdü. Çünkü merkezde olan yer, halka içinde en sıcak yerin en uzağıdır. Böyle de insanın etrafında hevâ ve şehvetler çevrilmiş bulunur, tıpkı o halkanın karıncanın etrafında çevrili olması gibi. Melekler ise o halka dışında olup, insan halka dışına çıkmayı talep edip de meleklere benzeyen olmaya çalışsa bile kurtulamaz. Onlara benzeyen hali en yaklaştırması, bu uçlardan uzaklaşmaktır. Uçlardan en uzak yer ise merkezdir. Böylece merkezde olmak, bu karşıt hallerinin tümünde talep edilmiş hâle gelmiştir. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, "İşlerin en iyisi ortası" buyurmasıyla buna işaret etmiştir. Yüce Allah'ın "Yiyin ve için, fakat israf etmeyin" buyruğuyla da buna atıf vardır. Eğer insan ne açlık ne de doymuşluk hissederse, ibadeti ve düşünceyi kolaylaştırması gereken şey kendiliğinden varlığını gösterir ve insanın nefsi hafifleşip, hafifliğiyle birlikte işte kuvvetlenebilir. Lakin bu, tabiatın itidal halinden sonra (mümkün) olmakla beraber:

Başlangıçta ise nefsinin çengel çekici, şehvetlere istekli, aşırılığa meyilli olduğunda, itidal ona faydası olmayıp, bilakis onu açlığın acısıyla ezmek ve sataşmak lâzım gelir. Tıpkı henüz eğitilmemiş bir hayvanı açlık, dayak ve benzeri şeylerle ezmek ve sataşmak suretiyle eğitmek gibi. Yani nihayet itidal hâline gelinceye kadar. Böylece eğitilip düzeltildikten sonra itidal hâline geri döndüğünde, onu ezmek ve sataşmaktan vazgeçilir. İşte bu sır için bir şeyh, müridiyle kendisinin yapmadığı şeyle emreder. Onu açlığa emrederken kendisi aç değildir, meyveleri ve şehvetleri yasaklarken kendisi belki onlardan uzak durmamaktadır. Çünkü kendisinin nefsinin terbiyesinden bitirmiştir ve azaptan müstağni kalmıştır. Nefsin durumunun ekserisi aç gözlülük, şehvet, çengellik ve ibadetten kaçınmak olduğundan, onun için uygun olan, çoğu durumlarda içinde acı hissettiği açlıktır. Böylece nefsinin kırılması için. Ve maksad budur: nefsinin kırılması, sonra itidal halinde yemek almasıyla, gıda da itidalle aldığında güne dönmesidir. Uzun yola çıkıp açlıktan kesilmemezlik yolunun