بيان أصناف المغترين وأقسام فرق كل صنف وهم أربعة أصناف (4/17)

Aldanmışların Çeşitleri ve Her Bir Çeşidin Fırka Bölümleri İçin Bildiriş (Dört Çeşittir)

İlaçtan vazgeçip onun tekrarı ve öğretimekle uğraşan kişinin durumu, hemoroid ve ensefalitle hasta olan, ölüme yaklaşmış ve ilacı öğrenmeye ihtiyacı olan kişiye benzer. Fakat bu kişi istihazelik (kadınlarda kanama hastalığı) ilacı öğrenmeye, gece gündüz bunu tekrar etmeye uğraşır; oysa kendisinin erkek olduğunu bilir ve hiçbir kanama hastalığı olmaz. Bununla birlikte "Belki bir kadına bu hastalık isabet eder ve benden danışır" diye söyler. Bu, aldanmanın son sınırıdır.

Tıpkı bu gibi, zavallı fakıh (din bilgini) da dünya sevgisi, şehvete uyma, haset, kibir, riyakarlık ve diğer helak edici gizli hastalıklar tarafından baskı altına alınabilir; belki tövbe ve telafi etmeden ölüm onu koparıp götürür ve Allah'a karşı öfkeliyken misafir olur. Oysa o bütün bunları terk edip, satım-satış, kiralama, boşanmaya benzer düşünce (diğer fıkıh konuları), yemin, yaralama cezaları, diyetler, davalar, delil ve şahitlik, hayız konusunun ilmiyle meşgul olur — halbuki yaşadığı müddetçe bunların hiçbirine kendisi için ihtiyaç duymaz. Başkası ihtiyaç duysa da, müftüler çoktur. Buna rağmen o, bu ilimle meşgul olur ve ona düşkün olur; çünkü bunlarda hükümranlık, başbuğuluk ve para vardır. Şeytan onu aldatmıştır ve o farkında değildir. Aldanmış bu kişi, dininin farzını yerine getirdiğini sanır; oysa farz-ı kifaye (toplumun bir kısmı yerine getirse yeter diye farz) işi, farz-ı ayn (her bireyin yapması gereken) işini bitirmeden yapmak günahtır.

Bu, niyeti doğru olsa bile — yani fikhla Allah'ın rızasını istemiş olsa bile — niyetinin doğruluğuna rağmen, kalbi ve organlarındaki farz-ı aynından başka işlerle meşgul olması onu kötü duruma sokar. İşte bu, işlem (amel) açısından aldanmadır.

İlim açısından aldanması da şudur: Fetva ilmiyle yetinip bunu dinin ilimleri zannetmesi; Kur'an'ı, Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) Sünnetini bırakması; hatta muhaddisleri (hadis bilginlerini) ayıplayıp "Onlar yalnız haber nakil edenler, yüklenmiş kitap taşıyıcılarıdır, anlamıyorlar" demesi; ahlak terbiyesi ilmini de terk etmesi; Allah'ın azametini ve büyüklüğünü anlayarak Allah'ın Kitabını fikheder etmemesi — ve bu bilim, korku ve haşyeti (Allah'tan havf etmeyi) miras bırakan, huşuya yönelten, takva (Allah'tan sakınmaya) iten ilimdir. Onu, Allah'tan emin, kendi nefsine aldanmış, "Allah beni mutlaka bağışlayacak çünkü dinini doğru kıldım ve eğer ben fetva işiyle meşgul olmasaydım halal ve haram bozulurdu" diye güvenmiş bulsun. Demek ki, daha önemli olması gereken ilimleri bırakmış, gaflette aldanmış, dikkatsizdir. Aldanmasının sebebi, Şeriatta fikhın azametlendirilişini işitmesi; ama ne bilsin ki, bu fıkıh, Allah'ın Kitabını anlayarak ondan fıkıh (ders çıkarmak), Allah'ın korkunç ve ümit edilen sıfatlarını bilmek demek midir ki, kalp korku hisseder ve takva ona yapışır. Zira Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Her fırka'dan bir kesim niçin çıkıp ibadete ermek, dini anlamak ve eğer kendi kavimlerine dönseler onları uyarabilmek için (savaşarak) cihad etmesin?" (Tevbe, 122) İnzar (uyarı), işte bu ilim sayesinde gerçekleşir; çünkü bu ilmin maksat (hedefi), muameleşertta koşullarıyla malları korumak; parayla bedenleri korumak; öldürme ve yaralanmadan kaçınmak ve malı Allah'ın yolunda bir araç, bedeni de bir binek gibi tutmaktır.

Oysa asıl önemli ilim, yolun seyrini (ruh yolculuğunu) bilmek ve kalbin engelleri olan ayıplanan sıfatları (kibir, haset, dünya sevgisi vb.) kesmektir. Çünkü işte bu sıfatlar, kul ile Allah'ın arasında perde olur. Eğer ölüm o sıfatlara bulaşık halde gelirse, o, Allah'ın yanında perdelenmiş olur.

Bu aldanmanın misali, hac yolunda sadece ayakkabı bindirme ve çizme giyişin ilmini öğrenmekle yetinmeye benzer. Şüphesiz bunu yapmazsa hac bozulur ama sadece bununla yetinen, haccın hiçbir parçası değildir, hac yolunda da değildir. Bunu ilim kitabında detaylarıyla anlatmıştık. Bu türden bazıları da fıkıhtan sadece mezheb farklılıklarıyla yetinir; onları ancak cedalede yani tartışmada galibiyet getirmek, muhalifi susturmak ve hakka rağmen hükmetmek için çalışırlar. Gece gündüz mezhep sahiplerinin çelişkilerini arayıp bulup, akranlarının kusurlarını inceleyip, zararına olan çeşitli sebeplendirmeleri yakalarlar. İşte bunlar insanlar arasındaki yırtıcılar (canavarlardır); doğaları zararı vermekten ibarettir; arzuları aldanmayla dolmuştur. Bilimi ancak akranlarıyla boy ölçüşmek için gerektiği ölçüde isterlerse çekilir. Kalbın ilmi ve Allah'a giden yola gelmek, ayıplanan sıfatları silmek ve övülen sıfatlarla değiştirmek ilmi — bunu bilme işlerine gerek yoksa onlar bunu hafif