الطرف السادس في إصلاح الأطعمة

Altıncı Kısım: Gıdaların İslahı

Bilin ki, yeryüzünde biten bitiler ve hayvanlarda yaratılanlar, olduğu gibi çiğnenerek yenilenemez. Her birinin mutlaka islah edilmesi, pişirilmesi, düzenlenmesi ve temizlenmesi gerekir; bazı kısımları atılır, bazıları alınır ve benzeri pek çok işlem yapılır. Her gıdanın detaylı açıklanması uzun olacağından, tek bir ekmek alıp buna dikkat edelim. Tohumun toprağa düşürülmesinden sonra, ekmeğin yuvarlak şekle girip yenecek hale gelmesi için neler gerektiğine bakalım. Önce çiftçi gerekli olur, toprağı hazırlaması için. Sonra onu işleyen öküz, pulluk ve bütün araçları. Daha sonra sınırlı bir süre su ile sulama. Ardından otlar temizlenir. Sonra hasat edilir. Tane ayıklanır ve temizlenir. Sonra değirmen taşlarında öğütülür. Sonra un yoğrulur. Sonra fırında pişirilir. Şimdi bu saydığımız işlemlerin sayısını, saymadığımız işlemleri, bunları yapan kişilerin sayısını, demir, ahşap, taş gibi gerekli olan araçları düşün. Tarım araçlarını, değirmenleri, fırınları iyileştiren usta usta, demirci ve diğerlerinin işlerine bak. Demircinin demir, kurşun ve bakıra ne kadar ihtiyacı olduğuna bak. Allah Teâlâ'nın dağları, taşları, madenlerini nasıl yarattığına, yeri birbirlerine yakın, çeşitli coğrafya parçaları halinde nasıl düzenlediğine bak. Dikkat edersen anlarsın ki, ey zavallı insan, senin yemek için uygun hale gelecek tek bir ekmek, bin çeşit ustanın üzerinde çalışmadığı müddetçe tamamlanmaz. Yağmur bulutunu sevk eden meleğin işiyle başlar ve insanoğlunun işine kadar, meleklerin görevleriyle birleşerek uzanır. Düzgün hale gelene dek yaklaşık yedi bin çeşit ustanın çalışmasını talep eder; her biri insanoğlunun hayatını sağlayan sanatların köklü temellerinden biri olur. Sonra insan aletlerine harcadığı emeklerin çokluğunu düşün. Misal, senin soğuktan korunman için giydiğin elbiseyi dikmek amaçlı küçük bir alet olan iğne, demir bir parçasından şeklini ancak iğne ustasının elinden yirmi beş defa geçtikten sonra tamamlar; her sefer bir işlem yapılır. Eğer Allah Teâlâ ülkeleri birleştirmeseydi ve kulları tamamlamasaydı, ve buğdayı biçmek için orak ihtiyacı olsaydı, mesela büyüdükten sonra, hayatın tükenirdi ve bunu başaramazdın. Görüyor musun, Allah nasıl seni pislik ve kirli nesneden kılmış bu türden harikalar ve gariplikler içeren işleri yapmanı ilham etmiş? Mesela makası bak; iki birbirlerine uyum içindeki çelikten yapılış, birisi diğerinin üzerine katlanır, her ikisi birlikte işi tutar ve hızlıca keser. Eğer Allah Teâlâ, lütfu ve keremiyle bu alete nasıl yapılacağının yolunu bizden önce olanlara açmamış olsaydı, ve biz, düşüncemizle yolunu bulma yolunda yapıştırılmış olsaydık, sonra taştan demiri çıkarma ve makasın yapılacağı araçları tedarik etmeye ihtiyaç duysaydık, bizden birinin ömrü Nuh'un ömrü olsa ve en mükemmel akıllar verilse, şu tek aleti düzeltme yolunu bulama kısırlığına maruz kalırdı, başka şeyler bir tarafa. Hayır, görenleri kör olanlarla beraber yapan Mübeccel Zatın lütfundan başka. Ve bu açıklamalara rağmen peygamberleri o akıldan mahrum bırakan Zatın azametinden başka. Şimdi sen şehirinden ne bileyim, değirmenci bile olsa, demirci olsa, özellikle en alçak işçilerin içinde olan berber olsa, dokumacı olsa, bir sanat ustası olsa çıksa ne hasara uğrarsın, bütün işlerin nasıl çarpılır gider bak. Kullara bazı kulları bitiştiren, onunla kendi iradesi nüfuz eden, hikmeti tamamlanan Zatın subhanındır. Biz bu zümrenin meselesini de ihtisar edelim; zira amaç nimetlere dikkat çekmektir, detaylandırmak değil.