الآفة السادسة

Altıncı Afet

Konuşmada yapaylık, sözü boğazdan çıkararak söyleme, kafiye zorlama, fesahat yapmaya çalışma ve şiirsel başlamalarla, önsözlerle ve kendisini fesahat iddia eden gösteriş yapıcıların alışkanlıklarıyla konuşmada çirkinlik göstermek. Bütün bunlar kınanmış yapaylıktır ve iğrenç zorlama çalışmadan ibarettir. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem bunu şöyle buyurmuştur: "Ben ve ümmetimin takva sahipleri zorlama çalışmadan beriyiz." Ayrıca sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "İçinizde bana en nefret ettiklerim ve benim meclisimden en uzak olanlar, geveze, boğazından konuşanlar, konuşmada kendisini gösteren kimselerdir." Fatıma radiyallahu anha şöyle rivayeti vardır: Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurmuştur: "Ümmetimin şerleri, nimet içinde büyümüş olanlar, çeşitli yemekler yiyenler, çeşitli giysiler giyenler ve konuşmada kendisini gösterenlerdir." Sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yazık olsun aşırılığa düşenlere" bunu üç kere söylemiştir. Saad'dan rivayet: "Insanların başına öyle bir zaman gelecektir ki, konuşmayı dillerinde yukarı aşağı çalıştıracaklardır, tıpkı ineğin otları dilinde çalıştırması gibi."

İmam Ahmed rivayet etmiştir. Sebepler bellidir. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem bu kişinin konuşmanın öncesine koyduğu, yapaylıkla zorlanan şiirsel başlamalardan ve önsözlerden hoşlanmamış gibidir. Bu da dilin afetlerinden biridir. Buna her zorlanan kafiye dahil olur, tıpkı alışılmış sınırın dışına çıkarak yapılan fesahat gibi ve muhabere sırasında kafiyeye zorlanmak da buna dahildir. Zira Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem cenin için bir diyeti hükmetti. Kaçan kişinin kavminden birileri, "İçmemiş, yememiş, bağırmamış, selamı duymamış kimseye nasıl diyeti öderiz?" dedi. Sonra böyle kafiyeli bir şekilde konuştu, Arap bedevilerinin kafiyesi gibi. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem bunu kınadı, çünkü zorlama ve yapaylığın izi belli olmuştur.

Aksine her şeyde öğleden sonra amaçta durması gerekir. Konuşmanın amacı, maksadı anlama vesilesi olmaktır. Bunun ötesindeki her şey kınanmış yapaylıktır. Buna hitabet söylevinde sözcükleri güzelleştirme ve aşırılık ve garabekliğe düşmeden ögütleme dahil değildir, zira bunların amacı kalpleri harekete getirmek, onları şartsızlaştırmak, hapsetmek ve açmaktır. Sözcüğün inceliğinin bunda etkisi vardır, dolayısıyla ona uygun düşer. Fakat ihtiyaçları karşılamak için yapılan muhabere konuşmalarına kafiye, boğazından konuşma ve bunu yapaylıkla yapma yakışmaz. Buna yönelten başka sebep yoktur, sadece riyakarlık ve fesahatini gösterme ve beraatile kendisini ayırt etme arzusudur. Bütün bunlar kınanan şeylerdir, şeriat bunu kerih görür ve bundan uzak durmaya tavsiye eder.