القسم الثالث

Üçüncü Kısım

Sohbet Âdâbı Hakkında Söz

Allah Teâlâ ile Sohbetin Âdâbı

Bil ki, hazarında ve seferinde, uykunda ve uyanıklığında, hatta hayatında ve ölümünde senden hiç ayrılmayan sahibin, Rabbin, efendin, mevlan ve yaratıcındır. O'nu ne zaman ansan, senin oturduğun yerdeki arkadaşındır; zira Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Ben, beni anan kimsenin oturduğu yerdeki arkadaşıyım."

Dinin hakkında gösterdiğin kusur yüzünden kalbin hüzünle kırıldığında dahi O, senin sahibin ve senden ayrılmayanındır; zira Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Ben, benim uğrumda kalpleri kırılanların yanındayım."

Eğer O'nu hakkıyla tanısaydın, O'nu sahip edinir, insanları bir kenara bırakırdın. Bütün vakitlerinde buna güç yetiremiyorsan, gece ve gündüzünü, mevlan için tenha kaldığın ve O'nunla münâcâtından lezzet aldığın bir vakitten boş bırakmaktan sakın. İşte o zaman, Allah Teâlâ ile sohbetin âdâbını öğrenmen gerekir.

Bu âdâb şunlardır: Başı öne eğmek, gözü yummak, hemmi (kaygıyı, düşünceyi) toplamak, sürekli susmak, organların sükûnet içinde olması, emre koşmak, nehiyden kaçınmak, kadere itirazın azlığı, sürekli zikir, düşünceye devam etmek, hakkı bâtıla tercih etmek, halktan ümidi kesmek, heybet altında boyun eğmek, hayâ altında kırılmak, kefâlete güvenerek kazanç hilelerinden sükûnete ermek ve Allah Teâlâ'nın seçiminin güzelliğini bilerek O'nun fazlına tevekkül etmek.

Bütün bunlar, gece ve gündüzünün tamamında senin şiarın olmalıdır; zira bunlar, senden hiç ayrılmayan bir sahiple sohbetin âdâbıdır. Halbuki bütün mahlûkat, vakitlerinin bir kısmında senden ayrılırlar.